Tekst achterflap

In 'Een ideaal voor iedereen' wordt de bijzondere geschiedenis beschreven van de Internationale Vereniging Bellamy en het ideaal dat zij nastreefde. Veel van dit door de IVB beleden ideaal was en is van alle tijden en herkenbaar. De IVB kwam op in de crisisjaren 1930 en verzette zich tegen bestaansonzekerheid en ongelijkheid in bezit en kansen. Zij verwierf zich een zekere aanhang, met name in middenklasse milieus. Na de Tweede Wereldoorlog zakte zij langzaam weg in de mist van de geschiedenis. Het ideaal van de IVB was de samenleving die Edward Bellamy eind 19e eeuw had beschreven in zijn roman Looking Backward, 2000-1887. Dit ideaal bood iedereen gelijke rechten, kansen, arbeid en welvaart. Deze nieuwe samenleving was een mengelmoes van christelijke naastenliefde, communistisch aandoende staatsorganisatie en liberale vrijheden. Sociaal-cultureel kende Bellamy’s wereld een sterk burgerlijk karakter, economisch was de nieuwe wereld gebaseerd op uitruil van arbeid en kende deze geen privébezit en geld meer. Ondersteund door nieuwe technologie zou er aldus een mens- en natuurvriendelijke samenleving komen. De ‘Bellamy Staat’ waar de vele Bellamy-activisten de straat voor op gingen, week radicaal af van de bestaande samenleving die gebaseerd was op ‘het winststelsel’ dat leidde tot uitbuiting van mens en natuur. Maar de weg ernaartoe was vooral geleidelijk en bestond alleen uit propaganda, beleefd debat en overtuiging. Praktische politiek en ‘partijpolitiek gedoe’ waren taboe; voor de IVB telde alleen verliggende perspectief. Maar anderen zagen hierin vooral ‘hooggestemde daadloosheid’. 'Een ideaal voor iedereen' biedt reflectie voor wie in geschiedenis en politiek is geïnteresseerd.

Biografie

Bas Nugteren (1953) studeerde geschiedenis en was werkzaam in de wereld van bestuur en management. Van 2011 tot 2022 was hij directeur van Sonnenborgh – museum en sterrenwacht in Utrecht. Naast zijn werk was hij politiek actief onder andere als lid van Provinciale Staten van Utrecht tussen 2003 en 2015. In 2024 promoveerde hij op een historische studie.

Inhoudsopgave

1 inleiding 9 1.1 Een ideaal voor iedereen 9 1.2 Een vergeten geschiedenis 11 deel i het verhaal van edward bellamy 2 het ideaal van edward bellamy 17 2.1 Looking Backward: 2000-1887 18 2.2 Bellamy’s ideaal: welvaart, vrede en geluk voor iedereen 20 2.3 De toekomst is onvermijdelijk 27 2.4 Utopie of bereikbaar? 29 3 achtergronden bij dit burgerlijk ideaal 30 3.1 Edward Bellamy 31 3.2 Chicopee 33 3.3 De puriteinse traditie, Marx niet en Rousseau wel 35 3.4 Contrat social 36 4 een wereldbeweging, 1888-1900 38 4.1 ‘Zijn stem is tot velen gegaan’ 38 4.2 Bellamy Clubs en The Nationalist Movement 39 4.3 The People’s Party 42 4.4 Een heropleving in Nederland 44 deel ii het verhaal van de internationale vereniging bellamy 5 een ideaal keerde terug: de eerste jaren, 1932-1935 49 5.1 Rotterdam, 1927 49 5.2 Den Haag, 1932 50 5.3 Bezorgde middenklasse, Anna Heuff en Piet Burgers 53 5.4 De Internationale Vereniging Bellamy opgericht 55 5.5 De organisatie versterkt, Pieter IJssel de Schepper 60 6 ‘propaganda zij ons parool’ 64 6.1 Bellamy Nieuws 65 6.2 ‘Zuiver academisch’ 66 6.3 ‘Daadplannen’ 68 6.4 ‘Hooggestemde daadloosheid’ 69 6.5 ‘Alle uren van Uw vrije tijd, zijn aan Bellamy’s idee gewijd’ 70 6.6 Een familiedag 73 6.7 Het doorgezaagde dubbeltje 75 7 ‘laat uw enthousiasme op alle mensen afstralen’, 1935-1940 76 7.1 Voetballen en colporteren 76 7.2 Radio en film 79 7.3 Het ‘bewijs’ en het plan 81 8 ‘een gezellige club’ 84 8.1 ‘Een golf van geestdrift ging door de zaal’ 84 8.2 Jongeren 88 8.3 Afdelingsorganisatie 89 8.4 Een Bellamy-huis 91 8.5 Sterke groei na 1935 92 8.6 De landdagen bleven trekken 94 9 de ‘i’ van de ivb 97 9.1 Internationaal 97 9.2 Brussel, 1936 100 9.3 Nederlands-Indië 102 9.4 België 103 9.5 De Verenigde Staten, Canada en Nieuw-Zeeland 104 10 de juiste koers 106 10.1 De eerste afsplitsingen 107 10.2 Een landschap vol wereldverbeteraars 110 10.3 Volksfront en radicaal gewroet 114 10.4 Van dorpsdokter tot politiek activist: Hendrik Koch 115 11 door arbeid welvaart 119 11.1 Twee Dordtse activisten: Jan Bazen en Gerrit Hagendoorn 119 11.2 De werkgemeenschap Door Arbeid Welvaart 122 12 gesmoorde hoop, 1939-1940 127 12.1 Een groeiende organisatie 127 12.2 De Vereniging van Nederlandse Bellamyanen 128 12.3 Jan Derksen Staats 129 12.4 Bezet 132 13 doorstart, 1945-1948 134 13.1 Doorstart 134 13.2 De Nederlandse Bellamy Partij 136 13.3 De ivb gaat voort 139 13.4 De leden 140 13.5 Birkhoven 143 13.6 ‘Het atoomgevaar’ 144 13.7 De cvd en de bvd 145 13.8 ‘Vriend Horsmeijer’ 147 14 een ‘bloedarmoedig bestaan’, na 1948 150 14.1 1948: crisis in de ivb 150 14.2 Een ‘bloedarmoedig bestaan’ 153 14.3 De Verzorgingsstaat en het ‘Solidaire Tijdperk’ 156 14.4 Een andere naam, 1957-1961 159 14.5 Old hands Marinus van der Stijl en Jaap Bogaard 161 15 soms flakkerde het licht nog even 163 15.1 Stiller en stiller 163 15.2 Vergeelde toekomst 167 15.3 Na 1980 169 15.4 Het einde van de vereniging, niet van de idealen 171 deel iii looking backward: een terugblik op de ivb 16 looking backward 177 16.1 Een burgerlijk-idealistische beweging 178 16.2 Politieke speelruimte 180 16.3 Was een andere afloop denkbaar? 182 16.4 De verlokking van het eigen gelijk 184 16.5 Chicopee 185 nawoord 186 bijlagen Bijlage 1 De eerste vertalingen van Looking Backward 189 Bijlage 2 Karakteristieken van het ideaal 190 verantwoording, bronnen en literatuur 194 over de auteur 198 index 199

Details